De ramadan (Arabisch: ramadhan, رمضان) is een speciale maand van de islamitische kalender, en wel de negende, waarop tussen dageraad, dus vóór zonsopgang, en zonsondergang gevast wordt.
De maand Ramadan duurt 29 of 30 dagen. Zowel het begin als eind van de Ramadan worden bepaald door de maanstand (nieuwe maan). Voor het bepalen van de lengte van de maand zijn twee methoden toegestaan, namelijk berekening en waarneming.
Bij waarneming wordt naar de maanstand gekeken met het blote oog. Indien door bijvoorbeeld slechte weersomstandigheden de maanstand niet vastgesteld kan worden met het blote oog, wordt er vanuit gegaan dat het nog geen nieuwe maan is en dat de maand dus nog niet begonnen of voorbij is.
Bij de berekeningsmethode wordt van te voren berekend wat de maanstand zal zijn.
Het is echter al eens voorgekomen dat beide methodes verschillende data opleveren, waardoor de ene groep gelovigen een dag eerder begint met vasten of een dag eerder suikerfeest viert dan de andere.
Doordat de islamitische kalender een maankalender is met jaren van (circa) 354 dagen, valt de ramadan niet steeds op dezelfde data van de Gregoriaanse kalender. In de lijst hieronder staat een aantal data aangegeven, waarop de ramadan begint.
Het vasten wordt Sawm (Saum) of Siyam genoemd. Dit houdt in dat moslims op deze tijden niet eten, drinken, roken en dat ze zich onthouden van geslachtsgemeenschap. Voor zieken, zwangere vrouwen, soldaten in oorlogstijd, jonge kinderen en alle anderen voor wie het vasten een bedreiging vormt voor de gezondheid of vertragend werkt op herstel van een ziekte, wordt een uitzondering gemaakt. Zij hoeven niet te vasten hoewel het inhalen ervan voor wie dat mogelijk is wel wordt aangemoedigd.
Zowel 's ochtends vroeg als 's avonds na zonsondergang wordt er vaak zeer uitgebreid gegeten, 's avonds vaak tot diep in de nacht. Dit levert binnen de moslimgemeenschap soms kritiek op, omdat de Ramadan een periode van vasten, onthouding en bezinning dient te zijn.
Van niet-moslims, bijvoorbeeld bezoekers aan islamitische landen, wordt niet overal verwacht dat ze meevasten. Zeker in toeristische plaatsen kunnen toeristen overdag gewoon eten en drinken in restaurants. Wel wordt van ze verwacht dat ze discreet zijn, erg openbaar uitgebreid eten voor het oog van mensen die vasten getuigt niet van respect. Er zijn wel plaatsen waar tijdens de Ramadan overdag eten, drinken en/of roken in het openbaar strafbaar is gesteld.
Moslims begroeten elkaar voor en tijdens de ramadan met ramadhan moebarak of ramadhan mabroek, wat gezegende ramadhan betekent. Omdat de ramadan ieder jaar terugkeert, en door alle volwassenen gehouden wordt en zeer ingrijpend is voor het leven van alledag, maakt dit een zeer diepe indruk op de moslims.
De ramadan eindigt met het suikerfeest, waarop uitbundig gefeest en gegeten wordt.
De Ramadan is een van de vijf zuilen van de Islam en is dus voorgeschreven in de koran. Het vasten wordt ook gezien als vorm van zuivering van de ziel en gehoorzaamheid aan Allah De ramadan leert mensen zelfdiscipline. De moslims voelen en tonen verbondenheid met arme en hongerige mensen elders op de wereld. (Het herinnert hen hoe het is om arm en hongerig te zijn).
Het begin van de maand ramadan of de vastenmaand wordt waargenomen door het zien van de maan op de vooravond van de eerste dag van de maand. Hierdoor begint de ramadan in verschillende landen vaak op verschillende dagen, omdat de belangrijkste regel voor het begin van de maand ramadan nog altijd gebaseerd is op het visueel waarnemen van de maan. Verder zijn de aangehouden criteria niet altijd hetzelfde, met moderne middelen kan immers exact de maanstand (cyclus) worden waargenomen.
Bij bewolking of mist kan ook een ander criterium worden gebruikt, nl. wanneer de maan niet zichtbaar is op dag 29 dan telt men nog 1 dag bij en voltooit men de maand Ramadan tot 30 dagen (en dat is het maximum) want er zijn geen 31 dagen in de islamitische (maan)maanden.
De dagindeling bij moslims is dan weer gebaseerd op de zonnestand. De vastendag begint nog voor zonsopgang bij het eerste gebed van de dag (al-fajr) en eindigt bij zonsondergang, dan mag een moslim weer eten en drinken.
Volgens de voorschriften begint het vasten wanneer men 's ochtends een witte draad van een zwarte kan onderscheiden (in het licht van de zon). Deze witte draad slaat volgens sommigen op de schemering (of het eerste licht) dat aan de horizon begint te verschijnen (en niet letterlijk het onderscheid tussen een witte en zwarte draad in het (zon)licht).
24 september 2006 13 september 2007 1 september 2008 22 augustus 2009 11 augustus 2010 1 augustus 2011 20 juli 2012 9 juli 2013 28 juni 2014 18 juni 2015 24 mei 2016 25 juni 2017 13 maart 2018 14 mei 2019